Tham luận của ông Nguyễn Văn Hiếu (Trưởng phòng Pháp luật Chính sách, Cục Báo chí, Bộ TTTT)

Báo chí có nhiệm vụ quyền hạn là tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thành tựu của đất nước và thế giới theo tôn chỉ mục đích của cơ quan báo chí. Phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội; làm diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân.

Như vậy báo chí là phương tiện cần thiết, quan trọng để thực hiện tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Thời gian vừa qua, việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên báo chí đã thực hiện tốt và đạt hiệu quả. Hiện nay, rất nhiều cơ quan báo chí có chuyên mục pháp luật trong đó có phổ biến văn bản mới, giải đáp pháp luật…phần nào đáp ứng được yêu cầu của công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật.

Báo chí tuyên truyền, phổ biến pháp luật còn thể hiện ở việc là diễn đàn để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức và nhân dân về các dự thảo chính sách.

Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì trong quá trình soạn thảo dự thảo các văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan chủ trì soạn thảo phải lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân liên quan về dự thảo văn bản; tổ chức lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của văn bản; đăng tải toàn văn dự thảo trên Trang thông tin điện tử của Chính phủ hoặc của cơ quan chủ trì soạn thảo trong thời gian ít nhất là sáu mươi ngày để cơ quan, tổ chức, cá nhân góp ý kiến.

Việc lấy ý kiến về dự thảo có thể bằng hình thức lấy ý kiến trực tiếp, gửi dự thảo để góp ý, tổ chức hội thảo, thông qua Trang thông tin điện tử của Chính phủ, của cơ quan chủ trì soạn thảo hoặc các phương tiện thông tin đại chúng.

Như vậy có khẳng định phương tiện thông tin đại chúng trong đó có báo chí là một hình thức lấy ý kiến góp ý của các tổ chức, cá nhân cho dự thảo chính sách trong quá trình xây dựng.

Với việc đăng tải dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trên trang thông tin điện tử của cơ quan chủ trì để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân là quy định bắt buộc, song tiếp nhận ý kiến góp ý từ hình thức này không nhiều và hiệu quả chưa như mong đợi.

Từ đầu năm 2012 đến nay, Trang thông tin điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông đã đăng tải và xin ý kiến góp ý dự thảo 56 văn bản quy phạm pháp luật (đây số văn bản đăng tải mà thời gian xin ý kiến đã hết) thì chỉ có 19 dự thảo văn bản có ý kiến góp ý với 46 ý kiến, còn lại 37 văn bản không có ý kiến góp ý nào, kể cả dự thảo văn bản có liên quan nhiều đến hoạt động báo chí như Quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí cũng không nhận được ý kiến góp ý nào.

Việc lấy ý kiến về dự thảo văn bản có thể thực hiện bằng nhiều hình thức, nhưng trên thực tế hiện nay theo tôi thì việc lấy ý kiến góp ý qua việc tổ chức hội thảo xin ý kiến góp ý của các chuyên gia, gửi dự thảo xin ý kiến bằng văn bản là hiệu quả hơn so với đăng tải xin ý kiến trên Trang thông tin điện tử.

Bản thân tôi rất đồng tình với tên tham luận của nhà báo Đào Tuấn: “Mỗi dự thảo chính sách là cơ hội cho các cây bút đưa tin, phân tích, phản biện”. Qua ngòi bút của các nhà báo với nhiều thể loại báo chí, phân tích sâu hơn về khía cạnh liên quan thì người dân hiểu sâu hơn và cũng sẽ có nhiều ý kiến góp ý, xây dựng, phản biện cho các dự thảo chính sách, khi đó báo chí đúng là diễn đàn cho nhân dân trong việc xây dựng chính sách.

Thực tế soạn thảo văn bản thời gian qua thấy rằng báo chí chưa phải là hình thức phổ biến và chủ động trong việc lấy ý kiến nhân dân góp ý cho các dự thảo chính sách. Bản thân cơ quan chủ trì soạn thảo cũng như cơ quan báo chí cũng chưa chủ động trong việc này. Thời gian qua chỉ có một số văn bản có tính chất quan trọng và ảnh hưởng đến toàn bộ hoặc phần lớn người dân thì cơ quan chủ trì soạn thảo mới có kế hoạch thông qua báo chí là một kênh lấy ý kiến nhân dân, như việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992, sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân… Cơ quan báo chí thì với tôn chỉ mục đích của mình thì cũng có những bài viết, phân tích về dự thảo chính sách song phần nhiều là cơ quan chủ quản là cơ quan chủ trì soạn thảo như Luật Lao động sửa đổi, Luật Hình sự…hoặc cũng có những bài phân tích về một khía cạnh nào đó nhưng mang tính đơn lẻ và không có kế hoạch dài hạn cho việc lấy ý kiến nhân dân về dự thảo chính sách.

Vấn đề này cũng có nhiều nguyên nhân, có thể thể hiện qua một số nguyên nhân chính sau:

- Các cơ quan chủ trì soạn thảo chưa thực sự coi báo chí là kênh thông tin để lấy ý kiến nhân dân góp ý vào dự thảo các chính sách nhất là các văn bản dưới Luật.

- Các cơ quan báo chí do điều kiện của mình nên cũng chưa chủ động và cũng không coi dự thảo chính sách là các đề tài khai thác thường xuyên, có kế hoạch dài hạn.

-  Cơ chế phản hồi, tiếp thu ý kiến của nhân dân góp ý vào dự thảo các chính sách qua báo chí khác với các hình thức khác vì báo chí có thể đăng ý kiến góp ý, cũng có thể phân tích với các thể loại báo chí khác nhau nên việc tiếp thu hay không tiếp thu có phải cho vào bản tổng hợp ý kiến và bản giải trình tiếp thu ý kiến theo quy định không? có phải phản hồi trên báo về việc tiếp thu hay không tiếp thu không? hay cơ quan chủ trì soạn thảo chỉ căn cứ vào nội dung báo nêu để xem xét chỉnh sửa, hoàn chỉnh dự thảo, việc này cũng cần làm rõ.

Mặt khác cũng phải nói thêm, thời gian qua các cơ quan báo chí có những bài phân tích, phản biện các dự thảo chính sách nhưng đôi khi mang tính trì triết, chê bai, coi đó như việc cơ quan chủ trì soạn thảo làm tổn hại đến một số người, quy định chưa hợp thực tế mặc dù đó mới là dự thảo, chưa mang tính xây dựng của việc góp ý, phản biện chính sách.

Với lý do trên đây, để báo chí là một hình thức hiệu quả trong việc lấy ý kiến nhân dân góp ý dự thảo chính sách, theo tôi cần giải quyết một số việc sau:

- Các cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình soạn thảo chính sách thì tuỳ theo tính chất của văn bản để coi báo chí là kênh thông tin để lấy ý kiến góp ý của nhân dân, có kế hoạch và bố trí kinh phí cho việc này.

- Các cơ quan báo chí nên chủ động và phối hợp với các cơ quan chủ trì soạn thảo chính sách để thực hiện việc lấy ý kiến góp ý của nhân dân tuỳ theo hoạt động của cơ quan báo chí để bố trí thời lượng, diện tích hợp lý và coi dự thảo chính sách là các đề tài khai thác thường xuyên.

-  Cần có cơ chế phản hồi, tiếp thu ý kiến của nhân dân góp ý vào dự thảo các chính sách qua báo chí vì báo chí có các thể loại khác nhau.

Bản thân tôi cho rằng nếu báo chí vào cuộc chủ động, tích cực, phối hợp với cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc lấy ý kiến nhân dân đối với các dự thảo chính sách thì báo chí với nhiều thể loại, phân tích các khía cạnh khác nhau, phục vụ nhiều loại hình độc giả nên sức lan toả rất rộng và sẽ đạt hiệu quả cao hơn trong việc lấy kiến ý góp ý, phản biện; giúp cho các cơ quan chủ trì soạn thảo có ý kiến nhiều chiều hoàn chỉnh dự thảo tốt hơn, khi ban hành có tính khả thi cao hơn trong thực tế.

Xin cám ơn các quý vị./.